IIA 8 iyul 2026-da Üç Xətt modeli üzrə yenilənmiş mövqe sənədini yayımlayıb. Sənəd idarəetmə orqanını əsas oxucu kimi götürür və təşkilatda nəticəyə görə cavabdehlik, riskin idarəsi və müstəqil təminatın əlaqəsini aydınlaşdırır. Üçüncü xətt olan daxili auditin müstəqilliyi əsas şərtdir; birinci və ikinci xəttin gündəlik qərarını öz üzərinə götürməsi təminat rolunu zəiflədə bilər.
Yeni sənədi necə oxumaq olar?
Model “üç şöbə yaradın” əmri deyil. Birinci xətt işin və riskin gündəlik sahibidir, ikinci xətt xüsusi risk və uyğunluq dəstəyi verir, üçüncü xətt isə müstəqil baxış aparır. İdarəetmə orqanı bu rolların necə uzlaşdığını və müstəqillik üçün hansı qoruyucuların işlədiyini soruşmalıdır. Daxili audit rəhbərinə ikinci xətt vəzifəsi verilirsə bunun müstəqilliyə təsiri ayrıca qiymətləndirilməlidir.
Şirkətdə ilk yoxlama
Bir yüksək riskli proses seçin. “Kim qərar verir?”, “kim nəzarəti icra edir?”, “kim müstəqil yoxlayır?” suallarını faktiki sənəd və səlahiyyətlə cavablandırın. RACI matrisində eyni şəxsin həm əməliyyatı təsdiqləyib, həm də ona müstəqil audit rəyi verməsi görünürsə alternativ təminat yolu qurun. Modelin faydası qrafikdə deyil, qərarların izah oluna bilməsindədir.
Bir proses üzərində rol sınağı
Müştəriyə qeyri-standart endirim verildikdə satış rəhbəri səlahiyyəti, risk funksiyası limit yoxlamasını, daxili audit isə sonradan prosesin işləməsini qiymətləndirə bilər. Əgər audit özü endirimi təsdiqləyibsə müstəqil təminat üçün başqa mexanizm lazımdır. Bu nümunədə 'kim məlumatlandırılır' sualı da cavablanmalıdır; qərar izi olmayan rol bölgüsü kağız üzərində qalır.
Mənbə: IIA, 8 iyul 2026 mövqe sənədləri. Rol bölgüsü məşqi üçün AİTM-in daxili audit və nəzarət təliminə baxın.