IFRS 18 maliyyə nəticəsini oxuyan şəxsə əməliyyat, investisiya və maliyyələşmə fəaliyyətlərini daha aydın ayırmaq imkanı verməyi hədəfləyir. Standart 1 yanvar 2027-dən başlayan hesabat dövrlərində tətbiq edilir; erkən tətbiqə icazə verilir. Hazırlıq yalnız hesabat formasını dəyişmək deyil: hesablar planı, müqayisəli məlumat, idarəetmənin müəyyən etdiyi göstəricilər və təqdimat qeydləri də yoxlanmalıdır.
Əvvəl tətbiq sərhədini müəyyən edin
IFRS Foundation-ın IFRS 18 səhifəsi standartın IAS 1-i əvəz etdiyini və mənfəət-zərər hesabatı üçün yeni təqdimat tələblərini izah edir. Müəssisənin hesabat çərçivəsini və ilk tətbiq tarixini sənədləşdirin. İllik hesabat, aralıq hesabat və konsolidasiya paketlərində eyni göstəricinin hansı qaydadan gəldiyini qeyd edin. Yerli vergi uçotu ilə IFRS hesabatını qarışdırmayın.
Hesabları kateqoriyalara xəritələyin
Hər gəlir və xərc hesabını əməliyyat, investisiya və ya maliyyələşmə kateqoriyasına ilkin xəritələyin. Sonra qeyri-adi əməliyyatları ayrıca yoxlayın: bank, sığorta və investisiya fəaliyyətinin əsas biznes olması təsnifata təsir edə bilər. Aşağıdakı cədvəl qərar siyahısıdır, avtomatik təsnifat hökmü deyil.
| Yoxlama | Sübut | Məsul şəxs |
|---|---|---|
| Hesabın iqtisadi mahiyyəti | Müqavilə və uçot siyasəti | Baş mühasib |
| IFRS 18 kateqoriyası | Təsnifat qərarı və istinad | Hesabat komandası |
| Müqayisəli dövr | Yenidən təqdimat cədvəli | Konsolidasiya rəhbəri |
| İdarəetmə göstəricisi | İctimai açıqlama və uzlaşdırma | Maliyyə direktoru |
Yeni aralıq cəmləri yoxlayın
Əməliyyat mənfəəti və maliyyələşmə ilə mənfəət vergisindən əvvəlki nəticə kimi tələb olunan aralıq cəmləri hesablamaq üçün məlumatın sistemdə olub-olmadığını sınaqdan keçirin. Eyni hesabın iki kateqoriyada görünməsi və ya tam kənarda qalması üçün nəzarət qurun. İlkin sınaqda bir ayın balansından yeni forma yaradın, sonra əvvəlki hesabatla ümumi nəticəni uzlaşdırın. Fərq varsa izahatını hesabat çıxışına qədər saxlayın.
İdarəetmə göstəricilərini ayrıca sənədləşdirin
Rəhbərliyin ictimai kommunikasiyada işlətdiyi bəzi mənfəət ölçüləri standartın idarəetmə tərəfindən müəyyən edilən performans göstəriciləri tələblərinə düşə bilər. Hər ölçünün tərifini, hesablama mənbəyini, IFRS aralıq cəmi ilə uzlaşdırmasını və dəyişiklik tarixini saxlayın. “Düzəldilmiş mənfəət” ifadəsinin hər şirkətdə eyni məna daşıdığını fərz etməyin. Bu hissə həm mühasibat, həm də investor əlaqələri ilə razılaşdırılmalıdır.
İlk tətbiq üçün iş siyahısı
- Hesabat paketində IFRS 18-dən təsirlənən cədvəlləri siyahıya alın.
- Hesablar planından yeni kateqoriyalara xəritəni yaradın və təsdiqləyin.
- Müqayisəli dövrü sınaqdan keçirin, dəyişiklikləri izah edin.
- İdarəetmə göstəricilərinin tərifini və uzlaşdırmasını yoxlayın.
- Auditorla mübahisəli təsnifatları vaxtında müzakirə edin.
Bu siyahı layihə idarəetməsi üçündür, müəssisəyə xüsusi peşəkar rəyin əvəzi deyil. IASB-nin sentyabr 2026 iclas yeniləməsi əlavə təklifləri təsvir edir; ilkin qərarı qüvvədə olan IFRS 18 mətni ilə eyniləşdirməyin.
Tez-tez verilən suallar
IFRS 18 nə vaxt qüvvəyə minir? 1 yanvar 2027-dən başlayan illik hesabat dövrləri üçün; erkən tətbiq mümkündür.
Yalnız mənfəət-zərər cədvəli dəyişir? Əsas yeniliklər təqdimat və açıqlamadadır; hesabat sistemi, müqayisəli məlumat və qeydlər də hazırlıq tələb edir.
Hər şirkətdə eyni xəritə işləyər? Xeyr. Əsas fəaliyyətin mahiyyəti və uçot siyasəti təsnifata təsir edir.
İlkin IASB qərarı dərhal tətbiq edilməlidir? Xeyr. Təklif və qüvvədə olan standart ayrı mərhələlərdir.
Müəssisənizin hesablar planı ilə işlənən praktiki məşq üçün AİTM-in korporativ MHBS / IFRS təliminə baxın.